Минтимер Шәймиев “Яңарыш” фондының Попечительләр Советы утырышын уздырды

Бүген Казан Кремлендә узган Татарстан Республикасы тарихи һәм мәдәни истәлекләрне яңадан торгызу буенча “Яңарыш” Республика фонды Попечительләр советының 2012 елдагы эш нәтиҗәләренә һәм 2013 елга планнар билгеләүгә багышланган утырышы узды.Утырышны ТР Дәүләт Киңәшчесе Минтимер Шәймиев алып барды.
ТР Президентының Социаль мәсьәләләр буенча ярдәмчесе,ТР тарихи һәм мәдәни истәлекләрне яңадан торгызу буенча “Яңарыш” Республика фонды җитәкчесе Татьяна Ларионова чыгыш ясады.Ул узган елда Болгарда тарихи объектларда гына эш алып барылмавын, яңалары да төзелүен билгеләп үтте. Билгеле буенча, узган елда Идел буе болгарларының ислам динен рәсми кабул итүенә багышланган Истәлек билгесе, Ак мәчет, Икмәк музее, Дәвачы йорты һәм һөнәрчелек остаханәләре ачылды.
Шулай ук узган елда яңа табылган Хан сарае хәрәбәләре саклагыч түбә астына алынган. Мондый саклагыч түбә – Россиядә әле бердәнбер. Татарстан Республикасы тарихи һәм мәдәни истәлекләрен торгызу буенча “Яңарыш” Республика фондының Попечительләр советы рәисе Минтимер Шәймиев сүзләренчә, мондый корылма зур мөмкинлекләр ача. Саклагыч корылмалар икенче мунча һәм чүлмәк ясау өчен эшләнгән мичләр өстендә дә булачак.ТР Дәүләт Киңәшчесе тарихи җирлектә табылган 20 мунчаның дүртесе ачылганлыгын, вакыт үтү белән, тарихи валдан читтә эшләп торган шундый мунча торгызылачагын, мондый мунчаларның Болгарның алга киткән феодаль дәүләт булганлыгын раславын хәбәр итте.
Узган елда шулай ук Җәмигъ мәчетендә, Кече шәһәрчектә, Көнчыгыш һәм Төньяк мавзолейларда, Кара, Ак һәм Көнчыгыш палаталарда, Хан төрбәсендә, XIV гасыр мавзолейларында һәм башка объектларда эш алып барылган. Быел да аларда эш дәвам итәчәк. Төп бурыч – әлеге объектларны консервацияләү һәм музеефикацияләү. Татьяна Ларионова сүзләренчә, 2013 ел Болгардагы башка мөһим объектларны, бигрәк тә музей комплексы белән берләштерелгән Елга вокзалын тәмамлау елы булачак. Әмма Елга вокзалын төзү буенча эшләр тоткарлык белән бара. Бүгенге көндә 6 мең квадрат мәйданда нибары 43 кеше эшли. Әлеге объект 18 майга тапшырылырга тиеш.
Моннан тыш, быел фестиваль-вакыйгалар комплексы төзелешен төгәлләү, “Габдрахман сәхабә коесы” комплексын реконструкцияләү, фәнни археология базасын, Көнбатыш һәм Көнчыгыш капкалар төзеп бетерү, Рабига күлен чистарту эшләрен төгәлләү планлаштырыла.
Зөя утрау-шәһәрчегенә килгәндә, узган елда Константин һәм Елена чиркәве, “Ат хуҗалыгы” туристик-этнография комплексы төзекләндерелгән. “Всех скорбящих Радость” соборында төп яңарту эшләре тәмамланган. Быел Троицк, Сергиев чиркәүләрендә, Братский корпусында, шулай ук Богородице-Успение монастыре объектларында эш алып барылачак.
2013 елда төп бурыч – гражданнар һәм торак архитектурасы һәйкәлләре төзекләдереләчәк. Алар арасында 19 нчы гасырның портиклы йорты (анда Гражданнар сугышы музее булачак), Тимофеев-Терентьев-Бровкин йорты, Екатерининская баскычы, земство хастаханәсе, өяз училищесы биналары бар.Быел шулай ук Зөя земство управасы архивы, су башнясы биналарында, һөнәр училищесы һәм янгын олаулары комплексында эш башланачак. “Татар бистәсе” археология зонасында эш көчәйтеләчәк.
Татьяна Ларионова сүзләренчә, быел Болгарда һәм Зөядә төп бурыч - туристлар өчен уңайлы инфраструктураны булдыруны тәмамлау.

ЮНЕСКОның Бөтендөнья мирасы Исемлегенә кертү өчен тәкъдим ителгән Болгар һәм Зөя комплекслары буенча экспертлардан уңай бәяләмә алынган булса да, бу юнәлештә эш дәвам итә,-дип искәртте Минтимер Шәймиев.
М.Шәймиев көнбатыш илләре тәҗрибәсен өйрәнү буенча зур эшләр башкарылганына игътибар итте,”ЮНЕСКО институтлары белән алып барылган эшләргә карасак, без өлгерүче-яхшы укучылар”,-дип аасызыклады ул.


Борынгы Болгар һәм Зөя утрау-шәһәрчегенең яңа ачылган археологик объектларын консервацияләү һәм музеефикацияләү буенча барган эшләр турында КФУ ның Тарих институты директоры, “Яңарыш” Фондының эксперт советы секретаре Рамил Хәйретдинов сөйләде.