“Яңарыш” фонды: өч ел ихлас күңелдән эшлибез

Бүген Татарстан Республикасы тарихи һәм мәдәни истәлекләрен торгызу Республика фонды -“Яңарыш” фондына нигез салынуга өч ел тула. Фондны булдыру турында ТР Президенты указына 2010 елның 17 февралендә кул куелды. Указ Фондның төп бурычын билгеләде: Болгар тарих-архитектура музей-тыюлыгын саклап калуга, торгызуга, реставрацияләүгә булышлык күрсәтү, "Свияжск утрау-шәһәре" дәүләт тарих-архитектура һәм сәнгать музеен, архитектур-сәнгати яктан торгызу.
Фондның Попечительләр Советын Татарстанның беренче Президенты Минтимер Шәймиев җитәкли. Фондның башкарма директоры булып, ТР Президентының социаль мәсьәләләр буенча ярдәмчесе Татьяна Ларионова исәпләнә.
РФ Президенты Владимир Путинның һәм ТР Президенты Рөстәм Миңнехановның ярдәме белән “Татарстанның мәдәни мирасы: борынгы Болгар шәһәре һәм Свияжск утрау-шәһәре” паритет федераль һәм республика программасы расланды. Проектның уңышлы тормышка ашырылуы гомуми ярдәм нәтиҗәсендә мөмкин булды: торгызу эшләренең башка мөһим финанслау чыганагы булып, хәйриячеләрнең акча түләүләре санала. Фондның “Ихлас күңелдән” дигән девизы барлык татарстанлылар тарафыннан да: олысыннан кечесенә кадәр эләктереп алынган иде. Фондка төрле һөнәр кешеләре, төрле яшьтәге, төрле милләттәге, төрле диндәге, төрле матди мөмкинлекләре булган кешеләр, милек формасы һәм уңыш дәрәҗәсе төрле булган предприятиеләр һәм оешмалар ярдәм итәләр.
Фондның Попечительләр Советы тарафыннан барлык хәйриячеләрнең исемнәрен дә хәтер Китабына кертү турында карар кабул ителде. Китапның өч томы бастырып чыгарылган, анда 22 меңнән артык хәйрияче кертелгән. “Яңарыш” фондының өч ел эшчәнлеге нәтиҗәсендә Свияжск утравында уздырылган ремонт-төзелеш һәм рестоврация эшләреннән соң 14 объект ачылды, шул исәптән XVI- XVIII гасыр православие истәлекләре һәм XVIII-XIX гасыр җәмәгатьчелек биналары.
Болгарда 10 объект реставрацияләнгән, төзелгән һәм эксплуатациягә тапшырылган. Җәмигъ мәчетен, Кара, ак һәм Көнчыгыш палатасын Ханнар төрбәсен, Көнчыгыш һәм Көньяк мавзолеен реставрацияләү бара.
Ике шәһәр территориясендә дә ТР Фәннәр академиясенең Ш. Мәрҗәни исемендәге тарих институты һәм КФУ тарих институты тарафыннан масштаблы археологик тикшеренүләр алып барыла.
2012 елның 28 нче августында Свияжскида һәм Болгарда Россия Федерациясе Президенты В. В. Путин булып китте, һәм торгызылган һәм яңа төзелгән объектларда эшләнгән эшләргә зур бәя бирде.
“Яңарыш” фонды тарафыннан “Болгар тарихи-археологик комплексы”н һәм “Свияжск тарихи-мәдәни һәм ландшафтлы” комплексын ЮНЕСКО Бөтен дөнья мирасы исемлегенә кертү буенча актив эш алып барыла.